Rozporządzenie ws. transkrypcji wchodzi w życie. W tle szkolenia „Metryki” w USC

23 sierpnia, weszło w życie rozporządzenie Ministra Cyfryzacji, umożliwiające transkrypcję małżeństw zawartych za granicą i wprowadzenie ich do polskiego rejestru. Nowe wzory dokumentów zastępują dotychczasowy podział na odrębne rubryki „dane kobiety” i „dane mężczyzny”, pozwalając na wpisanie danych obu osób bez względu na ich płeć.

Rozporządzenie z 22 maja 2026 r. zmieniające wzory dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego ma zastosowanie we wszystkich urzędach stanu cywilnego w Polsce. Jego wejście w życie jest ważnym elementem dostosowywania praktyki administracji do orzeczeń sądów dotyczących uznawania skutków prawnych małżeństw zawartych za granicą przez pary jednopłciowe. 

Nie oznacza to jednak możliwości zawierania takich małżeństw w Polsce –  chodzi o uznanie małżeństw, które zostały legalnie zawarte w innym państwie. Innymi słowy, jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, dokonanie transkrypcji nie oznacza wprowadzenia do polskiego porządku prawnego instytucji małżeństwa osób tej samej płci.

Wyroki sądów a praktyka urzędów

Zmiana wzorów dokumentów jest odpowiedzią na konkretny problem. Do tej pory polskie formularze i systemy rejestracji stanu cywilnego były skonstruowane w sposób, który utrudniał lub uniemożliwiał prawidłowe wprowadzenie do systemu zagranicznego aktu małżeństwa dwóch osób tej samej płci.

Jednocześnie w ostatnich miesiącach zapadły decyzje, które wyraźnie zobowiązały państwo do respektowania praw par jednopłciowych. 

W marcu Naczelny Sąd Administracyjny nakazał warszawskiemu Urzędowi Stanu Cywilnego dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci. W maju NSA w kolejnych sprawach wskazał, że taka transkrypcja nie jest sprzeczna z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego, jeżeli przy interpretacji  przepisów uwzględni się standard wynikający m.in. z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Wcześniej, w listopadzie 2025 r., podobny kierunek wyznaczył Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. TSUE wskazał na obowiązek uznawania przez państwo członkowskie skutków małżeństwa zawartego legalnie w innym państwie UE, jeżeli jest to konieczne do zapewnienia praw wynikających z prawa unijnego, w szczególności prawa do swobodnego przemieszczania się i życia rodzinnego.

W tym sensie nowe wzory dokumentów nie są oderwane od wcześniejszego orzecznictwa. Są próbą dostosowania administracyjnej praktyki państwa do sytuacji, w której kolejne sądy jasno wskazywały, że zagraniczne małżeństwa osób tej samej płci nie mogą być po prostu ignorowane przez polskie instytucje.

W tle wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Wejście w życie rozporządzenia następuje jednak w szczególnym momencie. 28 lipca 2026 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że rozporządzenie Ministra Cyfryzacji jest niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim wprowadza wzory dokumentów dotyczące zagranicznych związków, które nie są związkami kobiety i mężczyzny. Warto jednak zwrócić uwagę, że polski sąd konstytucyjny nie jest aktualnie sądem w rozumieniu prawa europejskiego, a rząd jasno stwierdził, że decyzja TK nie wpływa na wejście w życie rozporządzenia. 

Orzeczenie TK pozostaje w napięciu z wcześniejszymi rozstrzygnięciami TSUE, NSA i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. NSA wprost wskazywał, że przy ocenie możliwości dokonania transkrypcji nie można ograniczać się wyłącznie do krajowych przepisów dotyczących małżeństwa, ale należy uwzględniać również zobowiązania międzynarodowe Polski oraz standard ochrony życia prywatnego i rodzinnego.

– Dla par, które składają wnioski o transkrypcję, nie jest to jednak abstrakcyjny spór między instytucjami. Każda rozbieżność w praktyce urzędów oznacza realną niepewność co do tego, czy i kiedy ich małżeństwo zostanie uznane w dokumentach państwa – komentuje Przemek Walas, kierownik programowy w KPH.

Szkolenia „Metryki” 

Na tym tle szczególnego znaczenia nabierają działania czasopisma „Metryka”, która organizowała w tym roku szkolenia dla pracowników USC, poświęcone postępowaniu w sprawach transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa osób tej samej płci.

Uczestnikom oferowano m.in. przewodnik postępowania dla kierowników USC oraz „najnowszą wersję decyzji odmownej kierownika USC”.Na stronie „Metryki” opublikowano także materiał zatytułowany „Motywy do odmowy transkrypcji aktu małżeństwa osób tej samej płci”, w którym dr. Piotr Kasprzyk przekonuje, że kierownik USC nie powinien dokonywać takiej transkrypcji.

– To oczywiście stoi w sprzeczności z orzeczeniami NSA i kolejnymi rozstrzygnięciami sądów administracyjnych. Cała sytuacja pokazuje, że sama zmiana przepisów i wzorów dokumentów nie kończy problemu. Równie ważne jest to, jak nowe regulacje będą stosowane w praktyce przez ponad dwa tysiące urzędów stanu cywilnego w Polsce –  dodaje Walas.

Zmiana, która ma znaczenie 

Dla osób, których zagraniczne małżeństwo zostanie prawidłowo odzwierciedlone w polskim rejestrze, nie jest to wyłącznie zmiana formalna.

Małżeństwo ma znaczenie dla wielu obszarów codziennego życia. Wpływa między innymi na sposób, w jaki państwo rozpoznaje rodzinę, relację między małżonkami, kwestie majątkowe i dziedziczenie, dostęp do określonych świadczeń czy możliwość załatwiania szeregu spraw urzędowych.

Dlatego uznanie skutków prawnych małżeństwa zawartego legalnie za granicą oznacza możliwość posługiwania się dokumentem, który odpowiada rzeczywistemu stanowi jej życia rodzinnego.

Jest to także rozwiązanie oparte na szacunku i godności. Państwo nie musi zgadzać się na możliwość zawierania małżeństw jednopłciowych w Polsce, aby uznać fakt, że jego obywatelki i obywatele takie małżeństwa zawarli legalnie w innym państwie. Odzwierciedlenie tego faktu w rejestrze stanu cywilnego nie tworzy nowej rzeczywistości rodzinnej, za to pozwala państwu odpowiednio zareagować na rzeczywistość, która już istnieje.

To ważny krok, ale nie koniec drogi

Wejście w życie nowych wzorów aktów małżeństwa jest ważnym krokiem w kierunku zapewnienia parom jednopłciowym większego bezpieczeństwa prawnego. Nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów.

– Pary jednopłciowe nadal nie mogą zawrzeć małżeństwa w Polsce – w swoim kraju, w obecności rodziny i przyjaciół. Nadal muszą wyjeżdżać za granicę, aby zawrzeć małżeństwo, a następnie mierzyć się z koniecznością dochodzenia uznania jego skutków w Polsce. To oznacza, że w Polsce wciąż nie możemy mówić o pełnej równości małżeńskiej – przypomina Przemek Walas. I dodaje:

– Dlatego docelowym rozwiązaniem pozostaje zniesienie dyskryminacji w dostępie do małżeństwa. Państwo powinno zapewnić wszystkim parom, niezależnie od płci partnerów i partnerek, możliwość zawarcia małżeństwa w Polsce.

W ocenie KPH,  na tę chwilę podstawową kwestią jest to, : by państwo wykonywało swoje obowiązki wobec osób, które już zawarły legalne małżeństwo za granicą. Wejście w życie nowych wzorów dokumentów jest jednym z elementów tego procesu. Kolejnym będzie zapewnienie, że rozwiązania te będą stosowane w całej Polsce w sposób jednolity, przewidywalny i z poszanowaniem praw osób, których dotyczą.

 

Podpisz nasz apel – czas na równość małżeńską!