Karol Radziszewski i queerowe archiwum. „Brudne strony / Dirty Pages” w Galerii STUDIO [MATRONAT]

17 września o godz. 19:00 sezon w Galerii STUDIO otworzy wystawa „Brudne strony / Dirty Pages” Karola Radziszewskiego i DIK Fagazine (kurator: Michał Grzegorzek). To wystawa o queerowej pamięci, prywatnych archiwach i historiach Europy Środkowo-Wschodniej, które przez lata pozostawały poza oficjalnym obiegiem. Jej punktem wyjścia jest DIK Fagazine – magazyn założony w 2005 roku. Kampania Przeciw Homofobii objęła matronat społeczny nad tą wystawą.

 

DIK Fagazine: od magazynu do archiwum

Pierwszy numer DIK Fagazine ukazał się w Warszawie w marcu 2005 roku – w czasie, gdy kwestie homoseksualności i praw osób LGBTQ+ stawały się coraz bardziej obecne w polskiej debacie publicznej. Magazyn powstawał w kontrze zarówno do homofobicznego języka, jak i do dominujących sposobów przedstawiania homoseksualności. Łączył sztukę, fotografię, literaturę, erotykę, kulturę wizualną i styl życia, szukając dla queerowego doświadczenia własnego języka.

 

Od początku DIK był przedsięwzięciem kolektywnym. Radziszewski współtworzył go z Pawłem Kubarą, Marcinem Różycem, Stefanem Ingvarssonem i Michałem Zygmuntem, a pierwszych osiem numerów projektowała artystka Monika Zawadzki. Magazyn interesował się między innymi gejowskim życiem Warszawy, subkulturami, folklorem, kulturą celebrycką i męskością jako przedmiotem pożądania. DIK był dla niego sposobem na wyjście poza system sztuki i dzielenie się wiedzą z osobami, które nie były jego częścią.

 

Zawsze marzyłem o tym, żeby mieć prawdziwe czasopismo. (…) Dla mnie magazyn był sposobem na wyjście poza system sztuki, a jednocześnie na dzielenie się wiedzą z ludźmi, którzy nie byli jego częścią. – mówi Karol Radziszewski. 

 

Z czasem magazyn zaczął jednak patrzeć coraz dalej – geograficznie i historycznie. Od piątego numeru DIK opuszczał Polskę, a zainteresowanie kolejnymi miejscami przekształciło się w poszukiwanie queerowych historii Europy Środkowo-Wschodniej. Ważnym momentem było spotkanie z Ryszardem Kisielem, artystą i aktywistą, którego archiwum z lat 80. stało się dla Radziszewskiego istotnym punktem odniesienia. Kisiel pokazał mu między innymi własnoręcznie wykonany „Polish Gay Guide on the European Socialist Countries” – przewodnik zawierający adresy miejsc cruisingu, fotografie i notatki z różnych krajów.

 

To właśnie prywatne archiwa pozwoliły spojrzeć na queerową przeszłość nie przez pryzmat wielkich wydarzeń politycznych, lecz poprzez codzienność, podróże, spotkania, pożądanie i pamięć pojedynczych osób. Z tego zainteresowania wyrósł numer „Before ’89” z 2011 roku, a następnie kolejne wydania poświęcone między innymi Czechosłowacji, Chorwacji, Białorusi, Ukrainie, Wiedniowi i Budapesztowi.

 

 „Brudne strony” – historie poza oficjalnym obiegiem

Wystawa w Galerii STUDIO skupia się na archiwalnym wymiarze DIK Fagazine. Publikacje, fotografie, polaroidy, dokumenty, prywatne zbiory oraz prace innych artystów tworzą wielowarstwową opowieść o queerowej przeszłości regionu. Nie jest to jednak historia opowiedziana linearnie. Archiwum pozostaje fragmentaryczne – pełne luk, nieciągłości, sprzeczności i śladów, które dopiero zestawione ze sobą pozwalają zobaczyć szerszy obraz.

 

Tytuł wystawy odnosi się zarówno do materialności magazynu, jak i do historii, które przez lata uznawano za niewłaściwe, wstydliwe czy niepożądane. „Brudne” strony nie są jednak stronami gorszymi. To właśnie na nich mogły przetrwać obrazy, języki i doświadczenia nieobecne w oficjalnych archiwach.

 

Historia DIK-a jest również historią widzialności i jej granic. Queerowa bliskość i seksualność przez lata funkcjonowały pomiędzy pragnieniem ujawnienia a koniecznością ukrycia. Cenzura, autocenzura i społeczna stygmatyzacja sprawiały, że wiele historii mogło przetrwać jedynie w prywatnych zbiorach, nieformalnych publikacjach, fotografiach czy wspomnieniach. W tym sensie archiwum Radziszewskiego jest nie tylko zapisem przeszłości, ale również próbą odzyskiwania tego, co zostało z niej wyparte.

 

Od DIK-a do Queer Archives Institute

Historia magazynu pozwala prześledzić ewolucję praktyki Karola Radziszewskiego. Z czasem jego zainteresowanie archiwami rozszerzyło się na tworzenie portretów, kolekcjonowanie sztuki, nagrywanie rozmów ze świadkami i uczestniczkami historii oraz gromadzenie dokumentów. Z tych działań wyrósł Queer Archives Institute – powołana przez artystę instytucja zajmująca się badaniem i zachowywaniem queerowej historii.

 

„Brudne strony / Dirty Pages” są więc nie tylko wystawą o jednym magazynie. To opowieść o tym, jak powstaje pamięć i kto decyduje o tym, które historie zostają zachowane. Po ponad dwudziestu latach od powstania pierwszego numeru DIK Fagazine jego archiwum staje się zapisem przemian nie tylko jednej artystycznej praktyki, ale również sposobów, w jakie queerowe społeczności Europy Środkowo-Wschodniej opowiadały i nadal opowiadają własną historię.

 

Wystawa „Brudne strony / Dirty Pages” będzie otwarta w Galerii STUDIO od 17 września do 27 listopada 2026 roku. Galeria jest czynna od środy do czwartku w godzinach 15:00–21:00 oraz od piątku do niedzieli w godzinach 15:00–22:00.

 

„Brudne strony / Dirty Pages” Karola Radziszewskiego i DIK Fagazine

Kurator: Michał Grzegorzek

Matronat społeczny: Kampania Przeciw Homofobii

Patroni medialni: Vogue Living, KMAG, MINT, SZUM